Nowa ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej: początek nowej epoki bezpieczeństwa

5 grudnia 2024 roku Sejm przyjął ustawę, która może całkowicie zmienić sposób, w jaki Polska przygotowuje się na zagrożenia, zarówno naturalne, jak i wywołane przez człowieka. Ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej, obowiązująca od 1 stycznia 2025 r., to największa od kilkudziesięciu lat reforma systemu bezpieczeństwa cywilnego.

To nie jest kolejny martwy dokument. To próba zbudowania spójnego, nowoczesnego systemu, w którym każdy, od władz lokalnych po zwykłego obywatela, wie, co robić, gdy zawyją syreny, a w telefonie pojawi się alert RCB.

Co właściwie się zmienia?

Dotąd wiele kwestii związanych z ochroną ludności i obroną cywilną funkcjonowało osobno. Obowiązki były rozproszone po różnych ustawach, a odpowiedzialność często rozmyta. Nowa ustawa po raz pierwszy łączy wszystkie te elementy w jeden system: od planowania i finansowania, przez infrastrukturę schronową, po edukację i szkolenia obywateli.

Państwo zobowiązuje się, że co roku przeznaczy co najmniej 0,3% PKB na ochronę ludności i obronę cywilną. To duża zmiana, bo do tej pory środki na ten cel traktowano jak „rezerwę uznaniową”. Teraz bezpieczeństwo cywilne staje się strategicznym filarem obronności kraju.

Powstaje też Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej, dokument, który wyznacza kierunki działania dla samorządów, wojewodów i instytucji centralnych. To w jego ramach mają być określane standardy reagowania, edukacji i przygotowania obiektów ochronnych.

Schrony, syreny i realne przygotowanie

Jednym z najczęściej omawianych tematów ustawy są tzw. obiekty zbiorowej ochrony, czyli schrony, ukrycia i inne miejsca, które mają zapewnić ludności bezpieczeństwo w sytuacji zagrożenia. Ustawodawca po raz pierwszy jasno określił, jak mają być budowane, ewidencjonowane i utrzymywane. Właściciele i zarządcy takich miejsc mają obowiązek ich zgłoszenia i utrzymania w gotowości.

Ustawa porządkuje również zasady działania systemu alarmowania i ostrzegania. W praktyce oznacza to, że w razie zagrożenia sygnały dźwiękowe, alerty w telefonach i komunikaty lokalne mają działać szybciej, spójniej i być lepiej skoordynowane między gminami, powiatami i województwami.

Ale infrastruktura to nie wszystko. Równie ważna jest edukacja i przygotowanie ludzi. Nawet najlepiej wyposażony schron nic nie da, jeśli nikt nie będzie wiedział, jak do niego dotrzeć. Dlatego ustawa wprowadza obowiązek szkoleń i ćwiczeń z zakresu reagowania na zagrożenia. I tu zaczyna się nowy, bardzo ciekawy rozdział.

Kto może szkolić i jak?

Szkolenia z ochrony ludności nie mają już być „zajęciami na papierze”. Ustawa zapowiada, że minister spraw wewnętrznych i administracji określi programy, standardy i wymagania dla podmiotów prowadzących szkolenia. Może to oznaczać, że szkolenia będą mogły prowadzić tylko te instytucje i firmy, które naprawdę mają odpowiednie zaplecze, wiedzę i technologię.

To duża szansa dla sektora edukacyjnego i szkoleniowego, od szkół i uczelni po firmy zajmujące się bezpieczeństwem i nowymi technologiami. Skuteczne szkolenia powinny obejmować nie tylko teorię, ale też symulacje sytuacji kryzysowych, które pozwalają naprawdę przećwiczyć reakcję w warunkach stresu, presji i braku czasu.

Wirtualna rzeczywistość w służbie obrony cywilnej

W tym miejscu pojawia się rola naszej firmy, EHS VR. Od 2017 roku tworzymy szkolenia w wirtualnej rzeczywistości, w których można przeżyć sytuacje kryzysowe całkowicie bezpiecznie, a przy tym bardzo realistycznie. W naszym nowym module „Ochrona ludności i obrona cywilna” są aplikacje VR, które krok po kroku uczą, jak reagować na alarm, jak postępować przy skażeniu chemicznym, jak przygotować się do ewakuacji i jak pomóc poszkodowanym.

W jednej z naszych symulacji, „Alarm powietrzny: ewakuacja z domu”, uczestnik jest w mieszkaniu, gdy program w telewizorze zostaje przerwany i pojawia się komunikat:

„Uwaga! Uwaga! Ogłaszam alarm powietrzny!”

Od tej chwili uczestnik musi działać: zakręcić gaz, zamknąć okna, zabezpieczyć mieszkanie, zabrać plecak ewakuacyjny, pomóc sąsiadom. To nie sucha teoria, tylko emocjonalne, interaktywne doświadczenie, które zostaje w pamięci i uczy prawdziwych odruchów.

Takie rozwiązania mogą być praktycznym narzędziem wdrażania nowej ustawy w szkołach, urzędach, zakładach pracy i administracji samorządowej. Dzięki VR można szkolić wiele osób szybko i bez ryzyka, a wyniki ćwiczeń analizować na bieżąco.

Dlaczego to przełom?

Nowa ustawa to nie tylko przepisy. To zmiana sposobu myślenia o bezpieczeństwie. Zamiast doraźnych działań: system. Zamiast teorii: praktyka. Zamiast strachu: świadomość i przygotowanie.

W świecie pełnym niepewności nie wystarczy mieć plan. Trzeba umieć go zrealizować. A żeby to było możliwe, trzeba trenować, ćwiczyć i uczyć.

Jeśli ten kierunek zostanie utrzymany, Polska może w ciągu kilku lat zbudować system, który naprawdę będzie chronił obywateli, nie tylko na papierze, ale w realnym działaniu.

W EHS VR wierzymy, że technologia może być jednym z filarów tego systemu.

Chcemy, żeby szkolenia z ochrony ludności i obrony cywilnej były nie tylko obowiązkiem, ale też angażującym doświadczeniem, które uczy przez emocje i zaangażowanie.

Nowe prawo daje podstawy, a my dostarczamy narzędzia. Razem możemy sprawić, że bezpieczeństwo stanie się częścią codzienności, i to na długo przed chwilą zagrożenia.